MUQDISHO, Soomaaliya — Koox ka kooban 173 qof oo magangalyo-doon nugul ah, kuwaas oo ay ku jiraan muwaadiniin Soomaaliyeed, ayaa si nabadgalyo ah uga degay caasimadda dalka Rwanda ee Kigali, ka dib markii duulimaad badbaado looga soo qaaday dalka Libya.
Daadgureyntan ayaa qayb ka ah hannaanka Gurmadka Ku-meel-gaarka ah (ETM), oo ah mashruuc bini’aadantinimo oo ay iska kaashadeen Dawladda Rwanda, Hay’adda Qaxootiga ee Qaramada Midoobay (UNHCR), iyo Midowga Afrika (AU).
Barnaamijkan ayaa ujeeddadiisu tahay in lagu badbaadiyo magangalyo-doonka iyo qaxootiga ku go’doonsan dalka Libya, halkaas oo ay kala kulmaan xarig khaldan, dhibaatooyin ka dhan ah xuquuqda aadanaha, iyo tacadiyo ay u geystaan kooxaha wax tahriibiya.
Markii ay ka degeen Garoonka Caalamiga ah ee Kigali, dadkan waxaa lagu sameeyay baaritaanno caafimaad iyo diiwaangelin hordhac ah. Intaas ka dib, waxaa loo wareejiyay Xarunta Gurmadka Ku-meel-gaarka ah ee Gashora, oo ku taal Gobolka Bugesera, qiyaastii 60 kiilomitir dhanka koonfureed ka xigta magaalada Kigali.
Sida ay sheegeen mas’uuliyiinta gargaarka, kooxdan oo isugu jirta rag, haween, iyo carruur ka soo jeeda jinsiyado kala duwan, waxaa qayb muuqata ka ah muwaadiniin Soomaaliyeed, iyadoo ay weheliyaan dad ka soo kala jeeda dalka Eritrea, Sudan, iyo South Sudan.
Xarunta Gashora, UNHCR iyo ururada ay wada-shaqeynta leeyihiin waxay ka siinayaan dadkan gargaar degdeg ah oo muhiim ah, oo ay ka mid yihiin:
Degganaan ammaan ah, biyo nadiif ah, iyo nafaqayn.
Adeeg caafimaad oo dhammaystiran, oo ay ku jirto talo-bixin xagga dhimirka ah si looga caawiyo ka kabsashada dhibaatadii ay kala kulmeen xeryaha dalka Libya.
Caawinaad sharciyeed iyo sidii loo siin lahaa dukumentiyada aqoonsiga rasmiga ah ee magangalyo-doonka ku-meel-gaarka ah ee dalka Rwanda.
Waa Maxay Hannaanka ETM?
Hannaanka ETM waxaa la aas-aasay bishii Sebtembar 2019 ka dib heshiis dhexmaray dhinacyada ay khuseyso, si loo helo waddo sharci ah oo ammaan ah oo lagaga saaro dadka dhibaataysan Waqooyiga Afrika. Maadaama dib u dejin toos ah oo looga sameeyo Libya waddamo saddexaad ay inta badan tahay mid adag marka loo eego dhanka sharciga iyo saadka, dalka Rwanda wuxuu u adeegaa sidii hoy ku-meel-gaar ah oo ammaan ah.
Inta ay joogaan xarunta Gashora, saraakiisha UNHCR waxay baari doonaan faylalka shaqsi kasta si loo ogaado xaaladdooda qaxootinimo.
Ujeeddada ugu dambaysa ee ETM waa in xal waara loo helo dadkan nugul. Inta badan dadka la geeyo xaruntan dalka Rwanda ayaa hadhow loo ogolaadaa dib u dejin rasmi ah oo ay ku fariisato waddamo saddexaad oo ay ka mid yihiin Canada, Sweden, Norway, France, Belgium, iyo Mareykanka.
Xaaladda Weliba Leh ee ka Jirta Libya
Hay’adaha gargaarka ayaa sii wadaya inay ka digaan in xaaladda muhaajiriinta iyo magangalyo-doonka Bariga Afrika ee ku sugan Libya ay tahay mid aad u halis ah.
Kumanaan qof oo ka cararaya colaadaha, xasillooni-darrada siyaasadeed, iyo dhibaatooyinka dhaqaale ee Geeska Afrika ayaa inta badan u gacan gala shabakadaha ka ganacsada aadanaha ee ka hawlgala marinada tahriibta ee badda Mediterranean-ka.