ISTANBUL (Goobjoog News) — Wasiirrada arrimaha dibadda ee siddeed dal oo ka kala socda Bariga Dhexe iyo Yurub ayaa magaalada Istanbul ka sameeyey jiho diblomaasiyadeed oo lagu doonayo in lagu xakameeyo colaadaha Yemen iyo Iran, laguna ilaaliyo isu-socodka maraakiibta Badda Cas, Bab Al-Mandab iyo Marinka Hormuz.
Wasiirrada Turkiga, Masar, Pakistan iyo Sacuudiga oo ku mideysan kooxda R4 ayaa si adag u cambaareeyey weerarrada Xuutiyiinta ee lagu qaaday shacabka iyo kaabayaasha Sacuudiga, iyo maraakiibta ganacsiga ee Badda Cas iyo Bab Al-Mandab. Waxay Xuutiyiinta ugu baaqeen inay joojiyaan hawlgallada militari, kuna soo laabtaan geeddi-socodka siyaasadeed.
Kulanka R4 waxaa lagu ballaariyey wasiirrada arrimaha dibadda ee Britain, Faransiiska, Jarmalka iyo Talyaaniga. Siddeedda dal waxay ka wada hadleen dagaalka Mareykanka, Israa’iil iyo Iran, xaaladda Yemen, khilaafka Falastiin, iyo ammaanka marin-biyoodka caalamiga ah.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga Hakan Fidan ayaa ka digay in weerar cusub oo lagu qaado Iran uu sii ballaarin karo dagaalka gobolka. Wasiirrada Yurub waxay sidoo kale ku baaqeen in wadahadal diblomaasiyadeed lagu xalliyo khilaafka barnaamijka nukliyeerka Iran, lagana fogaado tallaabooyin militari oo sare u qaadi kara qiimaha shidaalka iyo khatarta maraakiibta.
Bayaanka ayaa dalbaday in si buuxda dib loogu furo Marinka Hormuz, lana dhowro xorriyadda socdaalka badda. Wasiirradu waxay sheegeen in xirnaanshaha marin-biyoodku carqaladeynayo silsiladaha sahayda, shidaalka, bacriminta iyo cuntada, isla markaana uu dhaawacayo dalalka nugul ee ku tiirsan badeecadaha dibadda laga keeno.
Soomaaliya, dadaalladan waxay si toos ah ugu xiran yihiin ammaanka Bab Al-Mandab iyo Gacanka Cadmeed. Sii socoshada weerarrada maraakiibta waxay kordhin kartaa qiimaha caymiska, xamuulka iyo shidaalka, taas oo sare u qaadi karta kharashka gaadiidka, korontada, cuntada iyo qalabka dhismaha ee dalka.
Hase yeeshee, kulanka Istanbul kama soo bixin xabbad-joojin, jadwal wadaxaajood ama hannaan lagu fulinayo baaqyada. Siddeedda dal waxay ku heshiiyeen oo keliya inay sii wadaan wadatashiga iyo isku-duwidda, taas oo ka dhigaysa hindisaha cadaadis diblomaasiyadeed oo aan weli isu beddelin heshiis lagu joojinayo colaadaha.
Muhiimadda kulanku waxay ku jirtaa in dalal Yurub iyo kuwo goboleed ay hal madal ku mideeyeen xiisadaha Iran, Yemen iyo marin-biyoodka caalamiga ah. Haddii wadatashigu horseedo dejin dhab ah, Soomaaliya waxay ka faa’iidi kartaa hoos-u-dhaca kharashaadka shidaalka, xamuulka iyo caymiska; haddii uu ku ekaadana bayaanno, khatarta dhaqaale iyo amni ee Badda Cas way sii jiri doontaa.